मछलीपट्टणमचा रहस्यमयी 'विठ्ठल मंदिर': जिथे मूर्ती स्वतः प्रकट झाली!

मछलीपट्टणमचा रहस्यमयी 'विठ्ठल मंदिर': जिथे मूर्ती स्वतः प्रकट झाली!

कधी कधी मला असं वाटतं की, विठ्ठल माझ्यावर थोडासा रुसला असावा. आजवर आपल्या पेजवर आपण अनेक देवी-देवतांची माहिती दिली, दक्षिण भारतातील गूढ मंदिरांच्या कथा सांगितल्या, पण ज्याच्या नावावर वारकरी संप्रदायाचा श्वास टिकून आहे, त्या विठू माऊलीविषयी मात्र आपल्याकडून काहीच लिहून झालं नव्हतं. कदाचित हाच तो योग असावा, म्हणूनच सावळ्या विठ्ठलाने मला आज आंध्र प्रदेशातील एका अशा ठिकाणी खेचून नेलं आहे, जिथे आल्यावर भक्ती आणि विज्ञानाची सीमा पुसली जाते.

आंध्र प्रदेशातील मछलीपट्टणम नावाचं एक किनारपट्टीवरचं शहर, जिथे समुद्राच्या लाटांसोबतच भक्तीचा एक अथांग सागर उसळत असतो. या शहराच्या जवळच 'चिलकलपुडी' नावाच्या ठिकाणी एक असं आश्चर्य दडलं आहे, ज्याला 'कीर पंढरीक्षेत्र' म्हटलं जातं. ही जागा म्हणजे महाराष्ट्रातील पंढरपूरच्या पांडुरंगाचं दक्षिणेतील प्रतिरूपच. १९२९ मध्ये उभारलेल्या या मंदिराची गोष्ट कोणत्याही तर्कशास्त्राच्या पलीकडची आहे.

विशाखापट्टणमचे एक निस्सीम भक्त नरसिंहम जेव्हा विठ्ठलाच्या भेटीसाठी वारंवार पंढरपूरला जात, तेव्हा त्यांच्या मनात चिलकलपुडी येथे विठ्ठलाचं स्थान असावं असं स्वप्न रेंगाळू लागलं. या भक्ताची श्रद्धा इतकी टोकाची होती की, त्यांनी मंदिरासाठी मूर्तीची ऑर्डरच दिली नाही. त्यांचं असं ठाम मानणं होतं की, देवाने त्यांना स्वतः शब्द दिला आहे की प्रतिष्ठापनेच्या दिवशी तो स्वतः तिथे प्रकट होईल.

मात्र, जसजसा तो दिवस जवळ आला, तसे नरसिंहम चिंतेत पडले की मूर्तीशिवाय प्रतिष्ठापना कशी होणार? म्हणतात की, त्या रात्री स्वतः पवनपुत्र हनुमानाने त्यांना स्वप्नात दर्शन देऊन धीर दिला आणि "निश्चिंत राहा" असा आशीर्वाद दिला. म्हणूनच आजही या मंदिराच्या मुख्य प्रवेशद्वारावर हनुमानाचे विशेष स्थान आहे, जे या क्षेत्राचे रक्षक मानले जातात.आणि खरंच, प्रतिष्ठापनेच्या दिवशी हजारो लोकांच्या आणि खुद्द ब्रिटीश अधिकाऱ्यांच्या उपस्थितीत, पंढरपूरच्या विठ्ठलाशी हुबेहूब जुळणारी तीन फूट उंचीची तेजस्वी काळी पाषाणाची मूर्ती तिथे 'स्वयंभू' प्रकट झाली. आजही त्या मूर्तीकडे पाहताना असं वाटतं की विठ्ठल आपल्याकडे बघून गालातल्या गालात काहीतरी गुपित सांगतोय. या मंदिराच्या परिसरात 'अमृत विहीर' नावाची एक विहीर आहे. भाविक सांगतात की, जेव्हा विठ्ठलाचे आगमन झाले, तेव्हा या विहिरीचे पाणी गंगेसारखे पवित्र आणि गोड झाले.

 आजही भक्त हे पाणी तीर्थ म्हणून मोठ्या श्रद्धेने प्राशन करतात.या मंदिराचं सर्वात मोठं आश्चर्य म्हणजे आजच्या कॉर्पोरेट युगातही या ६ एकराच्या अथांग परिसरात एकही 'हुंडी' (दानपेटी) नाही. विठ्ठल इथे भक्तांच्या पैशावर नाही तर केवळ भावावर उभा आहे. नरसिंहम यांच्या वंशजांनी हे मंदिर सरकारी विभागाकडे न सोपवता आपली खाजगी परंपरा आजही जपली आहे.

आणखी एक विलक्षण गोष्ट म्हणजे इथली मूर्ती पूर्वेकडे तोंड करून उभी आहे आणि भक्त पश्चिमेकडून मंदिरात प्रवेश करतात, जे आगम शास्त्रानुसार अत्यंत दुर्मिळ मानलं जातं.

 गाभाऱ्यात अंधार असूनही देवाच्या मुकुटावरचा हिरा असा काही चमकतो की, त्या प्रकाशाचे परावर्तन होऊन विठ्ठलाचा चेहरा भिंतींवरील छायेतही लख्ख दिसतो, हे पाहून आधुनिक विज्ञानालाही कोडं पडतं.इथे येणाऱ्या भाविकांना थेट गाभाऱ्यात जाऊन सावळ्या विठ्ठलाचे पाय शिवण्याची मुभा आहे, जी दक्षिणेतील इतर मंदिरांत क्वचितच मिळते. देवाच्या कानातली मोठी हिरेजडित मकरकुंडल पाहिल्यावर जाणवतं की, हे माशाच्या आकाराचे दागिने स्थानिक मच्छिमार समाजाचं देवावरील अढळ प्रेम दर्शवतात.

 दक्षिणेचे सुपरस्टार एन.टी. रामाराव यांच्यापासून ते बालकृष्ण यांच्यापर्यंत अनेकांनी या मंदिराचा महिमा रुपेरी पडद्यावर मांडला आहे. जरी आज इथे पंचतारांकित सोयी नसल्या, तरी कार्तिकी आणि आषाढीला जेव्हा विठ्ठलनामाचा जयघोष होतो, तेव्हा मछलीपट्टणमच्या या वाळूत पंढरीचाच आभास होतो. ही जागा म्हणजे केवळ मंदिर नाही, तर एका भक्ताच्या हाकेला धावून आलेल्या भगवंताची जिवंत साक्ष आहे.तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली?आजच्या धावपळीच्या युगात जिथे प्रत्येक गोष्टीचा व्यवहार होतो, तिथे 'विना-हुंडी' चालणारं हे श्रद्धास्थान आपल्याला नक्कीच अंतर्मुख करतं.

 तुम्ही कधी अशा एखाद्या विस्मयकारक मंदिराला भेट दिली आहे का, जिथे विज्ञानापेक्षा श्रद्धेची प्रचिती जास्त येते? तुमच्या आठवणी कमेंट्समध्ये नक्की सांगा आणि ही अद्भुत गाथा जास्तीत जास्त विठ्ठल भक्तांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी शेअर करा!

पुंडलिक वरदे हरी विठ्ठल, श्री ज्ञानदेव तुकाराम, पंढरीनाथ महाराज की जय